Pojęcia te funkcjonują głównie w zagadnieniach związanych z pozyskiwaniem, przetwarzaniem i wykorzystaniem energii w budownictwie, przemyśle i motoryzacji (transporcie). Wyjaśnię te pojęcia na przykładzie domu jednorodzinnego i jego ogrzewania.

Energia użytkowa, to energia, którą zużywamy do zaspokojenia naszych potrzeb. W przypadku ogrzewania domu, będzie to ilość ciepła, która z systemu grzewczego trafia do pokoi, skąd pod postacią strat ciepła (przez przenikanie i na drodze wentylacji) trafia do otoczenia. W przypadku, dajmy na to, gotowania wody na herbatę, będzie to ilość ciepła, którą czajnik dostarczy do wody. Jest to energia, którą wykorzystujemy.

Energia końcowa, jest to energia, za którą płacimy. W przypadku ogrzewania domu, będzie to ciepło zużyte przez cały system grzewczy, czyli to dostarczone do pomieszczeń plus straty ciepła z układu. W przypadku czajnika, będzie to energia elektryczna, którą czajnik zużyje do gotowania wody — czyli energia na podgrzanie wody i podgrzanie powietrza w kuchni, obok czajnika. A także ewentualne straty energii w przewodach na drodze z licznika do czajnika.

Energia pierwotna, a dokładniej nieodnawialna energia pierwotna, jest to energia ze źródeł nieodnawialnych, niezbędna by dostarczyć nam energię końcową. W przypadku czajnika na dostarczenie jednej kilowatogodziny energii elektrycznej do nas do domu, trzeba zużyć ponad 3 kilowatogodziny energii chemicznej pod postacią węgla w elektrowni. Sprawność produkcji energii elektrycznej w elektrowni nie przekraczaj 36-40%, a do tego trzeba jeszcze doliczyć straty energii elektrycznej na drodze od elektrowni do naszego gniazdka. Te sięgają 1/10 energii dostarczanej przez elektrownię do sieci elektroenergetycznej. W przypadku ogrzewania na węgiel, będzie to energia pod postacią tegoż właśnie węgla, ale też energia zużyta na jego wydobycie, przygotowanie (sortowanie, pakowanie) i transport do odbiorcy.

Trudno powiedzieć, że jakiś produkt jest energooszczędny. Jeśli zużywa energię (prąd, gaz, ciepło), jest energożerny i to nie podlega dyskusji. Można określić jakiś produkt mianem energooszczędnego tylko wtedy, gdy zużywa tej energii mniej, niż inne tego typu. Ale też na te porównania trzeba bardzo uważać.

Mały samochodzik, w rodzaju VW Lupo, pali z pewnością mniej od dużego rodzinnego kombi. Czy to oznacza, że jest oszczędny? W skali bezwzględnej z pewnością tak, w porównaniu do innych samochodów, nie. Dobrze chociaż, że sposób mierzenia zużycia paliwa (tzw. cykl mieszany) jest w pewien sposób narzucony i wszystkie samochody na rynku mają zużycie paliwa określane w ten sam sposób.

Nieco lepiej wygląda sprawa w budownictwie, gdzie funkcjonuje pojęcie jednostkowego zapotrzebowania na energię. Jednostkowego, to jest odniesionego do jednostkowej powierzchni użytkowej (ogrzewanej) budynku. Im większy dom, tym więcej będzie zużywać ciepła, więc do porównywania budynków konieczne było wprowadzenie właśnie takiego wskaźnika. Ma on zastosowanie między innymi w charakterystykach energetycznych budynków.

Podsumowując, przed zakupem produktu reklamowanego jako energooszczędny, warto upewnić się:

• ile dane urządzenie zużywa energii,
• w jaki sposób taki pomiar został dokonany,
• jak wygląda zużycie energii na tle innych urządzeń podobnej wielkości, wydajności, etc.

Przykładowo, jeśli producent telewizora podaje ile rocznie zużywa on prądu, warto wiedzieć, przy jakim trybie użytkowania zostało to określone. Czyli po prostu, ile czasu dziennie telewizor był włączony, ile w trybie standby, ile czasu był wyłączony. Warto tę wielkość porównać do innych telewizorów na rynku o podobnej wielkości i cechach (np. rozdzielczość, częstotliwość odświeżania, kontrast, itd.).